Vì sao chúng ta đang dùng (dương lịch) có năm nhuận và nông lịch (âm lịch) có tháng nhuận?
-Năm 2024 là năm nhuận, vì chia hết cho 4, Năm nhuận là năm có tháng 2 gồm 29 ngày. Năm 2028 cũng là năm nhuận có 2 tháng 5 . Năm 2026, 2027 là năm thường vì tháng 2 chỉ có 28 ngày. Trong khi đó năm Ất Tỵ nông lịch (2025 ) lại có tháng 6 nhuận, tức là năm đó có 2 tháng 6.
– Vì sao dương lịch có năm nhuận và âm lịch có tháng nhuận?
Hiện nay dương lịch (còn gọi là công lịch) cả thế giới đang sử dụng được cải biên từ lịch cổ La Mã. Ngành thiên văn học lấy khoảng thời gian Trái đất quay quanh Mặt trời từ giữa mùa xuân này đến giữa mùa xuân sau là 1 năm, năm đó dài 365, 2422 ngày. Nhưng lịch cổ La Mã lấy 365 1/2 ngày là 1 năm, như vậy mỗi năm dài thêm 14 phút 14 giây. Từ năm 46 trước Công nguyên đến thế kỷ 16 tổng cộng thời gian dôi ra là hơn 10 ngày, buộc người La Mã phải điều chỉnh tiết Xuân phân, đáng lẽ là ngày 21 tháng 3 năm đó phải lùi lại ngày 11 tháng 3. Trước tình hình đó ngày 4/10/1582 giáo hoàng Gregorius XIII đã ra lệnh chuyển ngày hôm sau là ngày 5/10 thành ngày 15/10 đồng thời đã tránh sai số quá lớn cho sau này, giáo hoàng La Mã còn quy định năm nhuận như sau: Cả nước lấy kỷ nguyên Công lịch làm tiêu chuẩn, phàm những năm nào chia hết được cho 4 thì năm đó là năm nhuận. Năm nhuận là năm có tháng 2 cộng thêm 1 ngày, cả năm có 366 ngày.
-Nông lịch (còn gọi âm lịch) mà ở nông thôn đang dùng hiện nay có đặc điểm là: vừa coi trọng thay đổi tròn khuyết của Mặt trăng vừa coi trọng thay đổi nóng lạnh của thời tiết. Nông lịch quy định tháng đủ là 30 ngày, tháng thiếu là 29 ngày bởi vì thời gian Mặt trăng thay đổi tròn khuyết một lần là 29,5306 ngày (trong thiên văn học gọi là Sóc, Vọng). Như vậy bình quân số ngày của mấy tháng gần khớp với thời gian “Sóc Vọng”.
Do đó các năm thường gồm 12 tháng chỉ có 354 – 355 ngày, so với một năm của lịch cổ La Mã thiếu khoảng 10 ngày 21 giờ. Để bù đắp sai số này, người xưa quy định 3 năm thêm 1 tháng nhuận, trong 5 năm thêm 2 tháng nhuận, trong 19 năm sẽ có 7 tháng nhuận. Như vậy năm nông lịch nhuận sẽ có 13 tháng, cả năm sẽ có 384 – 385 ngày.
Do xếp sắp khéo như thế nên thời tiết của từng tháng hàng năm về cơ bản không khác nhau đáng kể. Tuy vậy ngày giao thời giữa 2 mùa không cố định như dương lịch mà phải tính toán khá phức tạp. Ngoài ra do năm thường và năm nhuận nông lịch chênh lệch nhau khá nhiều ngày, bởi vậy ngày nay sử dụng lịch quốc tế thông dụng hơn và tiện lợi hơn nông lịch.
— Vậy vì sao tháng 2 chỉ có 28 ngày ?Trong dương lịch có tháng đủ (31 ngày) và tháng thiếu (30 ngày), nhưng riêng tháng 2 chỉ có 28 ngày (có năm là 29 ngày). Nói ra rất tức cười, vì quy định này rất tùy tiện. Số là năm 46 trước Công nguyên Hoàng đế La Mã là Julius Cesar đã quy định 1 năm có 12 tháng, tháng nào số lẻ là tháng đủ gồm 31 ngày, tháng nào số chẵn là tháng thiếu gồm 30 ngày. Tháng 2 là số chẵn đáng lẽ cũng gồm 30 ngày. Như vậy sẽ có 6 tháng đủ và 6 tháng thiếu rất dễ nhớ. Nhưng khi tính toán cụ thể thì 1 năm không phải 365 ngày mà là 366 ngày, đành phải bớt đi một ngày trong 1 năm. Nhưng bớt 1 ngày vào tháng nào đây?
Hồi đó theo phong tục của La mã, các tội phạm nặng thường bị tử hình vào tháng 2. Do đó tháng 2 được coi là tháng không lành, nên Hoàng đế La mã đã quyết định bớt đi 1 ngày trong tháng 2 “xấu số” đó, vì thế tháng 2 chỉ còn 29 ngày.
Sau đó Hoàng đế Auguste lên nối ngôi Hoàng đế Julius. Vì Julius sinh vào tháng 7 là tháng đủ 31 ngày; Auguste sinh vào tháng 8 là tháng thiếu: 30 ngày, nên Auguste quyết định đổi tháng 8 từ 30 ngày lên 31 ngày cho “ngang bằng” với Julius; đồng thời cũng thay đổi luôn 6 tháng cuối năm: tháng 9 và tháng 11 là số lẻ vốn là tháng đủ thì chuyển thành tháng thiếu: Tháng 10 và tháng 12 là số chẵn vốn là tháng thiếu thì được chuyển thành tháng đủ. Việc thay đổi tùy tiện như vậỵ khiến cho 1 năm lại dôi thêm 1 ngày nữa và lại được bớt vào tháng 2 “xấu số”. Và thế là tháng 2 chỉ còn 28 ngày.
Hơn 2000 năm nay, nhân loại theo thời gian đã sử dụng dương lịch có những quy định bất hợp lý đó. Các nhà nghiên cứu lịch trên thế giới đã đưa ra nhiều phương án cải tiến nhằm giúp cho việc sử dụng dương lịch hợp lý và thuận tiện hơn.
